X

Za vaš uređaj je
dostupna aplikacija

latinica  ћирилица
01/07/2016 |  20:35 | Izvor: Novosti

Velika uloga malih trombocita

Proizvodnju krvnih pločica reguliše hormon trombopoetin, koji se stvara uglavnom u jetri, manje u bubrezima. Normalan broj je 150.000 do 450.000 trombocita, dvije trećine je u krvi, a trećina u slezini.
Ispitivanja - Foto: Screenshot
IspitivanjaFoto: Screenshot

Koliko svako od nas razmišlja o trombocitima kada se posječe, prokrvari na nos ili na nekom drugom mjestu? Trombociti ili krvne pločice su ključne za zaustavljanje krvarenja. Ukoliko ne funkcionišu kako treba ili ih nema dovoljno u krvi, razvija se sklonost ka krvarenju, koje može ozbiljno da ugrozi život, a u takvoj situaciji neophodna je transfuzija.

Šta su trombociti i koliko su važni za organizam, objašnjava hematolog profesor dr Ljiljana Tukić, koja je donedavno bila načelnik Klinike za hematologiju Vojnomedicinske akademije u Srbiji:

- Trombociti su male diskoidne ćelije krvi koje stvaraju megakariociti, ćelije kostne srži. Proizvodnja je regulisana hormonom trombopoetinom koji se uglavnom stvara u jetri i manje u bubrezima. Normalan broj trombocita u krvi je od 150.000 do 450.000, pri čemu dvije trećine cirkuliše krvlju, dok se jedna trećina nalazi u slezini. Žive od sedam do deset dana. Ostarele trombocite razgrađuje slezina, a zamjenjuju ih novoproizvedeni. Ovi procesi se odvijaju kontinuirano.

Koja je njihova uloga?

- Njihova glavna uloga je učestvovanje u procesu zgrušavanja krvi. To su najznačajnije ćelije u sistemu hemostaze, odnosno zaustavljanja krvarenja. Funkcija im je da se zalepe na zid povređenog krvnog suda i omoguće stvaranje takozvanog primarnog ugruška, odnosno tromba. Na taj način obezbjeđuju mehaničku zaštitu povrijeđenom krvnom sudu i zaustavljaju krvarenje na mjestu povrede. U toku ovog primarnog procesa hemostaze, mijenja se struktura, sadržaj i oblik trombocita. Istovremeno dolazi do aktiviranja faktora koagulacije, aktivira se takozvana "koagulaciona kaskada", što za posljedicu ima stvaranje fibrina i formiranje stabilnog ugruška u fibrinskoj mrežici. Ovaj proces je sekundarna hemostaza i obezbjeđuje definitivno zaustavljanje krvarenja. Istovremeno, aktivira se fibrinolitički sistem, koji najprije ograničava rast tromba, a potom dolazi do postupne razgradnje, čime se omogućava normalan protok krvi, ali i obnavljanje povrijeđenog zida krvnog suda i okolnih tkiva. Zapravo, sistem hemostaze je izuzetno složen. Istovremeno obezbjeđuje održavanje krvi u tečnom stanju u krvnim sudovima, a ugrušak na mjestu oštećenja zida krvnog suda. Uloga hemostatskog sistema je od vitalnog značaja za organizam.

Šta se dešava ako broj trombocita nije idealan?

- Oscilacije u broju mogu da se jave u različitim fiziološkim stanjima. Manji pad za vrijeme menstrualnog ciklusa ili trudnoće, a porast kod upala, kao odgovor na inflamatorne citokine, međućelijske posrednike u zapaljenskoj bolesti. Međutim, abnormalan broj trombocita susreće se najčešće kod oboljenja trombocitne loze. Zavisno od vrste bolesti, može da se javi trombocitemija ili trombocitoza. Ukoliko nema dovoljno trombocita javlja se trombocitopenija.

Šta je trombocitopenija?

- Smanjenje broja trombocita u perifernoj krvi ispod normalnih vrijednosti. To remeti njihovu ulogu u hemostazi i ispoljava sklonost ka krvarenju. Obično se težina trombocitopenije određuje prema stepenu smanjenja trombocita. Liječenje je neophodno kod teških oblika, kada trombociti padnu ispod 30.000. Transfuzija trombocita se primjenjuje kada padnu ispod 20.000, a nekada i preventivno.

Kako se manifestuje?

- Trombocitopenija se manifestuje kožno-sluzničnim krvarenjem, spontanim, umnoženim, tačkastim, poznatim kao petehije. Na koži se javljaju i modrice, odnosno hematomi različite veličine. Kod sluznica je krvarenje obično iz nosa ili desni, rijeđe iz mokraćnih puteva i crijeva. Ponekad može da se javi obilno, dugotrajno krvarenje poslije traume, kao što su hirurške intervencije. U svakom slučaju, što je broj trombocita niži, krvarenje je jače, a može da se javi iz želuca ili u mozgu. Život bolesnika u ovakvom stanju je ugrožen, zbog čega je obavezna transfuzija trombocita.

Koji je uzrok nastanka trombocitopenije?

- Uzroci su brojni, jedan od najčešćih je smanjeno stvaranje trombocita zbog oštećenja kostne srži lijekovima, hemikalijama, virusima, citostaticima. Kostna srž može da bude onesposobljena za proizvodnju krvnih pločica i zbog malignih tumora, leukemije, limfoma.