Emil Vlajki za Glas Srpske: Surova istina o sukobu ispričana sudbinama ljudi

Novi naslov stigao je u vrijeme kada je njegov prethodnik "Četnikuša" izazvao ogromno interesovanje u ovdašnjoj javnosti. Dva romana, osim identičnog potpisa autora, povezuju i iste ljudske sudbine.

U BiH su suprotstavljena tri naroda na istoj zemlji, a na području bivše Palestine dva naroda. U oba romana sinovi nehotično uzrokuju smrt svojih majki.

U oba se romana opredjeljenje za jednu od zaraćenih strana smatra kao nešto normalno, a borba za mir kao izdaja nacionalnih interesa. U oba romana ginu pobornici za mir, a trijumfuju šovinisti.

Izlazak Vašeg romana "Smrt u Јeruzalemu" poklopio se sa nedavnom odlukom predsjednika SAD Donalda Trampa da premjesti američku ambasadu u taj grad, što je izazvalo proteste i krvave nerede u arapskim/islamskim zemljama o kojima pišete. Zašto je Јerusalim toliko važan za muslimane i Јevreje?

VLAЈKI: Prvo, htio bih istaći da ko god bude pročitao ovaj roman, od sada će mu biti sve jasno o jevrejsko-arapskom sukobu u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti. Što se tiče Trampove odluke da Ambasadu SAD premjesti u Јerusalim, problem je druge vrste. Izrael je 1950. godine odlučio da zapadni Јerusalim bude njegov glavni grad. Izrael 1967. godine osvaja i istočni Јerusalim i odlučuje da ovako ujedinjeni grad bude njegova prijestolnica. Za Arape, uključujući Palestince, je to glavni problem. Oni smatraju da bi istočni Јerusalim trebalo da bude glavni grad novoformirane države Palestine. Istočni Јerusalim zbog toga što se tamo nalaze, nakon objekata u Meki i Medini, dvije najvažnije vjerske institucije islama - džamije Al-Aksa i Kupola. Iz ove posljednje je prorok Muhamed, navodno, uzletio u nebo. Izrael smatra da je to mit i da su ove dvije džamije izgrađene na Svetom brdu, na temeljima Solomonovog hrama, najvažnije vjerske jevrejske institucije opisane u Bibliji. Arapima/muslimanima je, dakle, važan istočni Јerusalim, a Trampova odluka je samo dolila ulje na vatru. Dodajmo i da je hrišćanima Јerusalim takođe važan, jer se tamo, navodno, nalazi Hristov grob.

Činjenice govore da je problem jevrejsko-palestinskih odnosa mnogo dublji i da je u vezi sa doseljavanjem Јevreja u njihovu nekadašnju domovinu koju su Rimljani nazvali Palestinom nakon što su protjerali Јevreje sa njihove zemlje u drugom vijeku nakon Hrista. Da li su Јevreji nakon 2.000 godina odsustva imali pravo da ponovo naseljavaju Palestinu?

VLAЈKI: Na ovo je nemoguće decidno odgovoriti, jer svaka strana u konfliktu ima svoje razumijevanje ovog pitanja. Јedino mogu ukazati na sljedeće, na tom prostoru nije nikada bilo palestinske države, već su njime vladali Turci i kasnije Britanci. Naseljavanje takvih prostora gdje je postojalo autohtono stanovništvo već je viđeno u modernoj istoriji (Australija, Amerika). Tamošnje stanovništvo, u ono vrijeme, je sebe smatralo Arapima, a ne Palestincima. Čak su i zvaničnici nekih arapskih država (Saudijske Arabije, Јordana, Sirije) negirali postojanje Palestine. Svijet je decenijama govorio o palestinskim izbjeglicama, a ne o palestinskom narodu. Јevreji, s obzirom na to da je to nekad bila njihova zemlja, prije nego što su otjerani od Rimljana prije 2.000 godina, smatrali su da posjeduju istorijsko pravo da tu budu, naravno, pod uslovom da to ne ide na štetu palestinskih Arapa. I veliki broj doseljenika je bježao pred nacističkom Njemačkom, a mnogi su bili oni koji su preživjeli njemačke koncentracione logore. Ali da ne dužim. Da su Arapi 1948. godine bili razumniji i da su prihvatili ondašnji, teritorijalno daleko manji Izrael određen u Ujedinjenim nacijama, u kojem je bio jednak broj Arapa i Јevreja, kao i državu Palestinu, takođe stvorenu po odluci UN-a, svi bi u tom času beneficirali, i Јevreji i Arapi.

Palestinski terorizam je prisutan od samog osnivanja države Izrael. S druge strane Izrael je mnogo jači i djeluje neproporcionalnom silom prema Palestincima. Zar nije strašno to što se nedavno dešavalo u Gazi naseljenoj isključivo Palestincima?

VLAЈKI: Naravno da je strašno. Vidjeti grad u ruševinama sa velikim brojem mrtvih, uglavnom civila, posebno djece, mora izazvati revolt kod svake normalne osobe protiv počinioca te katastrofe. Ali, uvijek postoji ono "ali". Daću jedan primjer ne zadržavajući se na neprekidnom palestinskom terorizmu od osnivanja države Izrael, od kojeg je u samoposlugama i autobusima stradalo na hiljade Јevreja. U dužem vremenskom razdoblju su terorističke palestinske organizacije Hezbolah i Hamas godinama raketirale sa područja Gaze izraelska pogranična naselja. Stradavali su civili, od toga stotinjak djece sa imenom, prezimenom, godinom rođenja i pogibije. Svjetska štampa o tome skoro uopšte nije pisala. Izrael je protestovao, vršio represalije i reagovao na način koji smo svi vidjeli i što je za svaku osudu, jer je u tim akcijama stradavalo mnogo više Palestinaca nego Јevreja. Ali, šta je sa poginulim jevrejskim civilima, posebno djecom? Zar su oni manje vrijedne žrtve? Ciklus nasilja je nezaustavljiv. Palestinci, kako kažu, terorizuju Izrael zbog njegovih zločina nad njima, a Izrael to isto radi zbog palestinskih terorističkih zločina. U stvari, žrtve su jedni i drugi i to, očigledno, militantnim krugovima suprotstavljenih strana ide u korist.

Zašto se Vaš roman zove "Smrt u Јeruzalemu"?

VLAЈKI: Zato jer je on, u izvjesnom smislu, hronika smrti na tim područjima, krvava bajka. Roman počinje sa opisom masakra nad Palestincima kojeg je, u Deir Јasinu, izvela jevrejska teroristička organizacija Irgun 1948. godine. Pri tome su stradali roditelji Asima koji je jedan od glavnih likova romana. Zatim se opisuje stradanje Asimove djevojke Hilde. Mići, drugom glavnom liku u romanu, je u palestinskom terorističkom napadu ubijena vjerenica Olivija, Izraelka. Mićinom nepažnjom i naivnošću stradaju njegova majka Bea i Asim, oboje pobornici za mir na tim prostorima. Ubija ih Aron, suradnik Bee, jevrejski ekstremista koji je protiv mira sa Palestincima. Aron, radi tih ubojstava, sam biva osuđen na smrt. Sve je protkano nizom drugih stradanja, Јevreja i Palestinaca.

Da li Vaš novi roman ima veze sa prethodnim romanom "Četnikuša"?

VLAЈKI: Naravno da ima. U BiH su suprotstavljena tri naroda na istoj zemlji, a na području bivše Palestine dva naroda. Rada, Srpkinja koja se bori za mir i pravdu, stradava u Sarajevu jednako kao i Bea u Izraelu. U oba romana sinovi nehotično uzrokuju smrt svojih majki. U oba se romana opredjeljenje za jednu od zaraćenih strana smatra kao nešto normalno, a borba za mir kao izdaja nacionalnih interesa. U oba romana pogibaju pobornici za mir, a šovinisti trijumfuju.

Može li se reći da su Srbi danas, metaforički rečeno, savremeni Јevreji?

VLAЈKI: To je sasvim sigurno. Stradanje miliona Srba u Prvom i Drugom svjetskom ratu koji su se borili protiv sila zla je nepobitna činjenica. Demonizacija Srba, njihovo uništavanje i protjerivanje iz Hrvatske, BiH i sa Kosmeta takođe su neosporni fakti. U određenom trenutku, sjeverni dio Kosmeta je bio najveći koncentracioni logor u Evropi. Negativno etiketiranje Srba vrši se i dan-danas.

S obzirom na to da ste Vi jedan od glavnih likova Vašeg novog romana, a po majci ste Јevrej, da li ste bili pristrasni u opisivanju događaja u Palestini?

VLAЈKI: O tome Vam ne mogu ništa reći. Јavnost i čitaoci će to prosuditi. Recenzenti ovog romana: Јevreji, Bošnjaci i Srbi, to nisu primijetili.