Arhivisti iz Srbije i Srpske u Hilandaru u bratstvu i ljubavi
On je naveo da je u septembru 2025. godine, na sređivanju arhivske građe manastira Hilandar prvi put sa stručnjacima Arhiva Vojvodine radio i jedan arhivista Arhiva Republike Srpske.
- Po blagoslovu bratstva Hilandara, Arhiv Vojvodine je izabran da sređuje arhivsku građu na Hilandaru, mi to radimo već treću godinu i prvi put smo se dogovorili da i jedan mladi arhivista iz Arhiva Republike Srpske radi zajedno sa našim momcima. To ćemo nastaviti i u aprilu i septembru - rekao je Kuzmanović.
On je istakao da su ovi arhivi iz Srbije i Republike Srpske pred hilandarce i Hilandar izašli u sinergiji, zajedništvu, bratstvu i ljubavi.
Kuzmanović je naveo da na Svetu Goru odlaze da pomognu, ali i da dobiju blagodat i radost koju nosi Hilandar u kojem i fizički mogu da se dodirnu dokazi da srpska država postoji još od 1219. godine, što je istorijska činjenica.
- Kad uđete u riznicu Hilandara i svojim očima vidite i prstima dodirnete originalni Karejski tipik Svetog Save ili povelju o osnivanju manastira Hilandar, koju je donio njegov otac Nemanja - Sveti Simeon, kada vidite dokumenta, originalne povelje koje svjedoče da su hilandarski posjedi bili na prostorima Kosova i Metohije, južne Srbije i da je Dubrovnik plaćao Hilandaru dažbine, a usput napijete se vode sa bunara Svetog Save i dodirnete maslinu cara Dušana i one zidove, vi fizički osjetite da srpska država postoji 800 godina - naglasio je Kuzmanović.
ARHIV VOЈVODINE PROSLAVLjA VIЈEK POSTOЈANjA, SЈEVERNA MAKEDONIЈA SE NE USUĐUЈE
Arhiv Vojvodine formiran je kao ustanova 19. maja 1926. godine odlukom Ministarstva Finansija Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca kojom se osnivaju državni arhivi u Novom Sadu i u Skoplju.
Kuzmanović navodi da je taj dokument o osnivanju pronađen prije petnaestak godina, a prošle godine je odlučeno da se taj datum obilježava kao dan osnivanja Arhiva Vojvodine.
- Zanimljivo je da mi u Arhivu Vojvodine slavimo 100 godina, a arhiv Severne Makedonije obilježava 80 ili 70 godina, jer nisu prihvatili da su osnovani 1926. nego kažu 1945/46. Shvatam da je to politika - neće da imaju veze sa Srbima i Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Јugoslavijom, ali oduzimaju 20-30 godina od postojanja svoje ustanove. Gdje god mogu, ja ih bodrim da se vrate sebi i svojoj pravoj tradiciji - naglasio je Kuzmanović.
Arhiv Vojvodine, napomenuo je Kuzmanović, čuva ne samo sjećanja na protekle događaje, nego i artefakte i fakte koji su značajni za identitet naroda i postojanje države na ovim prostorima.
- Ovdje ni države na Balkanu ne traju duže od 50 godina, a kamoli institucije, tako da postojanje Matice srpske, koja ima dva vijeka ili Arhiva Vojvodine, koji ima jedan vijek postojanja, jeste zaista veliki podvig i dokaz istrajnosti i kontinuiteta. To je na ovom prostoru često bliže nemogućoj misiji nego prirodnom procesu - rekao je Kuzmanović.
On je naveo da je prvi upravnik Arhiva Vojvodine Dimitrije Kirilović od 1926. do 1941. godine prikupljao dokumenta iz raznih fondova, iz Mađarske, Austrougarske i drugih, sa prostora današnje Baranje, Bačke, Srema i Banata, sve do Požarevca, jer je sve što je obuhvatalo Dunavsku banovinu pripadalo Arhivu Vojvodine.
Arhiv Vojvodine, naveo je Kuzmanović, danas ima oko 45 miliona dokumenata svrstanih u blizu 600 fondova, među kojim je mnogo građe koja se se odnosi na lične stvari građana poput matične i knjige umrlih, dokaza o vlasništvu nad imovinom, ali i obilje one građe koja se odnosi na druge stvari, pa i na stradanje, prvenstveno u Drugom svjetskom ratu.
DOKUMENTA O USTAŠKIM I ZLOČINIMA HORTIЈEVIH FAŠISTA
Kuzmanović je napomenuo da se u Arhivu Vojvodine čuvaju i zapisnici Komisije za istraživanje zločina okupatora, formirane 1945/46. godine, te najznačajnija dokumenta o stradanjima ljudi na ovom prostoru, prvenstveno Srba, ali i Јevreja i Roma, koji su stradali u Sremu na području NDH od ustaškog noža, a ovdje od mađarskih Hortijevih fašista.
- Imamo značajna dokumenta o stradanju 2.000 Јevreja koji su protjerani 1944. godine kada je Mađarska okupirana od strane Njemaca uvela još žešći režim, zatim dokumenta o ubijenim Romima u sremskim selima i naravno, na stotine još. Posebno ističem dokument pod nazivom "Fond Slavka Rodića", u kome se nalaze podaci o ustaškim zverstvima - rekao je Kuzmanović.
Riječ je o dokumentima njemačkih vojnoobavještajnih organa iz 1942. godine o zločinima koje su činili ustaše i pripadnici hrvatske vojske na području NDH, a sadrže originale i više od 600 dokumenata.
Kuzmanović je istakao da je uloga Arhiva da čuva dokumenta, obrađuje ih, publikuje i informiše javnost, pa će tako uskoro u Јerusalimu, u Centru za nasljeđe "Menahem Begin", predstaviti engleski prevod knjige "Ustaška zverstva", koja dokumentuje zločine ustaša nad Srbima, Јevrejima i Romima.
- To je prilika da jedan od najstradalnijih naroda u istoriji upoznamo sa stradanjem našeg naroda, ne na temlju neke propagande nego da pokažemo da su i Srbi stradali na pravdi Boga, a to je jedino što tražimo – da se čuje istina i da tim putem dođemo do pravde - ukazao je Kuzmanović.
BROЈNE AKTIVNOSTI NA OBILjEŽAVANjU STOGODIŠNjICE ARHIVA
U okviru obilježavanja stote godine postojanja Arhiva Vojvodine, naveo je Kuzmanović, biće podignut spomenik prvom upravniku i direktoru Arhiva Dimitriju Kiriloviću, a, osim već postojećeg Muzeja prisajedinjenja, biće otvoren i Legat Svetozara Miletića, čijih se dva vijeka rođenja obilježavaju 22. februara.
Kuzmanović je najavio da će u drugoj polovini januara biti otvorena izložba o stradanju prosvjetnih radnika u zloglasnoj raciji iz 1942. godine, kada su mađarski fašisti ubili nekoliko hiljada Srba, Јevreja i Roma u Novom Sadu i Bačkoj.
Biće organizovana i izložba o istorijatu jednog vijeka Arhiva Vojvodine, kao i naučno-stručni skup krajem aprila i početkom maja, te desetina raznih izložbi i programa tokom cijele godine, a Arhiv će objaviti i mnogo značajnih knjiga, među kojima i sabrana djela Dimitrija Kirilovića.
- Objavili smo više od stotinu naslova u Arhivu Vojvodine, a moj cilj kao urednika je da i u stogodišnjici objavimo sto knjiga koje su vezane za arhivistiku, ali i za druge društvene oblasti – istoriju i kulturu u najširem smislu te riječi - istakao je Kuzmanović.
U štampu su tako ušla i sabrana djela Dragoša Kalajića, "Dnevnik Alojzija Stepinca", ali i knjiga "o rodonačelniku crnogorske nezavisnosti" Saviću Markoviću Štedimliji, da bi, ukazao je Kuzmanović, svi mogli da se uvjere kako su oni sarađivali sa ustašama, kao i njemačkim nacistima i italijanskim fašistima, te svim drugim okupatorima na ovim prostorima.
Kuzmanović je napomenuo da Arhiv Vojvodine ne prodaje knjige koje objavljuje već ih poklanja, prema odluci Upravnog odbora, bibliotekama, manastirima, ustanovama i pojedincima, i to kako u Srbiji tako i u Republici Srpskoj, Crnoj Gori i Srbima u Hrvatskoj, Mađarskoj i Rumuniji.
- Mi smo do sada posetili više od 50 manastira u Sremu, Bačkoj i Banatu i darovali po 150–200 knjiga. To je velika misija - istakao je Kuzmanović.