Delegacija EU u BiH za RTRS o prevoznicima: Savjet nadležnim da počnu pregovore sa državama članicama Unije
- Evropska komisija, kao i Delegacija EU/Kancelarija specijalnog predstavnika EU u BiH su od juna 2024. godine u kontaktu sa nadležnim u BiH po ovom konkretnom pitanju, te su sa svoje strane dali prijedlog konkretnih mjera koje bi se mogle poduzeti u cilju rješavanja situacije sa kojom se suočavaju profesionalni vozači iz BiH. Početak primjene Sistema EU za ulaske i izlaske (EES), koji je postao operativan u oktobru 2025. godine, nije promijenio uslove ulaska u šengenski prostor - ističe se u saopštenju za RTRS.
Dodaju da je uvođenje tehnologije modernizovalo upravljanje vanjskom granicom EU, što će postupno olakšati granične kontrole i spriječiti zloupotrebu identiteta.
- Ministri unutrašnjih poslova EU podržali su progresivni početak primjene EES-a, odnosno postepeno uvođenje sistema tokom šest mjeseci. Time se graničnim službama i transportnoj industriji dalo više vremena da se prilagode novim procedurama. Vozači iz trećih zemalja kojima nije potrebna viza, imaju pravo boravka u šengenskom prostoru do 90 dana u bilo kojem periodu od 180 dana, a uvođenjem EES-a nisu promijenjena pravila koja važe za kratkoročni boravak. Prema zakonima EU, ne postoji mogućnost produženja perioda bezviznog boravka, te svaki boravak duži od 90 dana mora biti pokriven vizom za dugotrajni boravak ili boravišnom dozvolom koju izdaje država članica - navodi se u saopštenju.
Ističe se, da kao što je prethodno objasnio Direktorat Evropske komisije za migracije i unutrašnje poslove, u svom dopisu članovima Udruženja drumskih prevoznika Zapadnog Balkana, jedini prihvatljiv način za ubuduće, a prema trenutno važećim zakonima EU, jeste podnošenje pojedinačnih zahtjeva nacionalnim vlastima u odnosim državama članicama EU, na osnovu kojih bi se vozačima iz trećih zemalja mogao odobriti "produženi" legalan boravak preko 90/180 dana u vidu nacionalne dugoročne vize ili nacionalne boravišne dozvole.
- Takva boravišna dozvola ili dugoročna viza omogućava nosiocu boravak u državi članici koja ju je izdala tokom cijelog perioda važenja i omogućava slobodno kretanje na teritoriji drugih šengenskih država do maksimalnog perioda od 90 dana u bilo kojem periodu od 180 dana. Pored ove mogućnosti, šengenska pravila predviđaju i fleksibilnost u odnosu na prekogranične radnike. U skladu sa Prilogom, stav 5 Šengenskog zakonika o granicama, prekogranični radnici koji su dobro poznati graničnim policajcima zbog učestalog prelaska iste granice i koji pri inicijalnoj provjeri nisu identificirani kao osobe na koje se odnosi upozorenje u Šengenskom informacijskom sistemu ili u nacionalnoj bazi podataka, mogu biti podvrgnuti samo nasumičnim provjerama, bez unošenja podataka o tim osobama u EES. Primjena ove odredbe je diskreciono pravo država članica koje vrše kontrolu spoljne granice - dodaje se u saopštenju.
Navode da su službe Evropske Komisije već javno istakle ove dvije opcije za izuzeće vozača od registracije u Sistemu ulazaka/izlazaka na web stranici Travel-Evrope, te ohrabrile države članice da ih koriste.
- Pored navedenih rješenja, u kontekstu predstojeće Strategije za vize, Evropska Komisija razmatra mogućnost strukturnog dugoročnog rješenja, odnosno kako odgovoriti na izazove određenih kategorija putnika uslijed ograničenja boravka od 90/180 dana. Komisija razmatra pokretanje strateške rasprave na nivou EU o fleksibilnijim rješenjima za trenutno strogo pravilo 90/180 dana za određene državljane i profesionalne kategorije koje imaju posebno važnu ulogu u ekonomskom rastu Evrope, poput profesionalnih vozača i prevoznika sa Zapadnog Balkana, što bi moglo podrazumijevati uvođenje novog tipa vize - dodaje se u saopštenju.
Kažu da u neposrednoj kratkoročnoj perspektivi, nadamo se da će države članice najbolje iskoristiti postojeće fleksibilnosti prema šengenskim pravilima kako bi ublažile zabrinutosti profesionalnih vozača i prevoznika sa Zapadnog Balkana.
- I dalje snažno ostajemo pri svome savjetu datom nadležnim u BiH - da započnu pregovore o mogućim rješenjima sa relevantnim državama članicama EU na bilateralnom nivou. Nadležne vlasti u drugim zemljama čiji su građani pogođeni navedenim ograničenjem uspjeli su riješiti neke efekte ovog pravila za svoje građane, te ohrabrujemo vlasti u BiH da razgovaraju sa partnerima na Zapadnom Balkanu o tome kako su ishodili povoljnija rješenja. Delegacija EU / Kancelarija specijalnog predstavnika EU stoji na raspolaganju za dodatna pojašnjenja i pomoć - zaključuje se u saopštenju.