Centar za društveno-politička istraživanja Srpske: Tajming sporazuma EU i Indija nije slučajan
Analizu prenosimo u cijelosti:
Očigledno je da za Brisel ovo nije samo trgovina, nego i pokušaj da se politički potvrdi proklamovana strateška autonomija. Ni tajming nije slučajan, jer dolazi u trenutku pojačanih transatlantskih tenzija, uključujući i nedavnu eskalaciju oko Grenlanda. Upravo tu nastaje kolizija Evrope sa SAD jer svako naglašavanje evropske samostalnosti neizbježno podriva uspostavljeni poslijeratni model u kojem je Amerika suštinski i ključni oslonac evropske bezbjednosti i stabilnosti. Način na koji je sporazum predstavljen kao veliki trijumf u Vašingtonu se lako može čitati kao politička poruka, pa i kao provokacija.
Već se nazire da američka reakcija neće izostati. Američki ministar finansija Skot Besent je javno izrazio razočaranje zbog evropskog poteza i povezao ga sa širim političkim kontekstom, uključujući pitanja vezana za Ukrajinu i energente. To je signal da Vašington može ići dalje od izjava, kroz tarifnu retoriku, trgovinske poluge i uslovljavanja u domenu tehnologija, ali i odbrane, što je u skladu sa logikom američkih strateških dokumenata koji polaze od toga da se saveznici moraju usklađivati sa širim okvirom američke bezbjednosne politike.
Ne treba gubiti iz vida da sporazum tek treba da prođe pravno usklađivanje i ratifikacije, što ostavlja prostor da se američki politički uticaj na Evropu materijalizuje upravo kroz pojedine države članice koje su osjetljivije na američka uslovljavanja. Istovremeno, ni Indija nije imuna na pritiske, naročito u segmentima gdje joj je pristup američkim odbrambenim tehnologijama i industrijskoj saradnji strateški važan. najavu sporazuma.
Paralelno s tim, kada se uzme u obzir da je EU nedavno učinila veliki korak i unaprijedila okvir saradnje i sa Merkosurom, to već predstavlja indikaciju pokušaja evropskog vezivanja za velike ekonomije izvan transatlantskog okvira. Brazil kao najveća ekonomija unutar Merkosura, pri tom je i njegov noseći stub.
Važno je napomenuti da su i Brazil i Indija osnivači BRIKS-a i njegove ključne članice, što potencijalno dodatno komplikuje transatlantske odnose, naročito u temama standarda, tehnologija i šireg političkog pozicioniranja. Indija, s druge strane, dosljedno primjenjuje politiku višestrukog vezivanja i sigurno ne ulazi u ovaj dogovor da bi bila instrument tuđe geopolitike. Uzimajući u obzir da je Indija ključna država BRIKS-a, razvoj odnosa sa EU i dinamika u tom formatu mogu uticati na tempo, sadržaj i stratešku težinu primjene sporazuma sa EU.
Implikacije za Republiku Srpsku i region nisu samo u ekonomskoj sferi. Ako EU uđe u fazu pojačanih transatlantskih trvenja i ako trgovina postane sredstvo šireg političkog i bezbjednosnog uslovljavanja, ključno pitanje biće da li je Unija sposobna da to apsorbuje i upravlja tim pritiscima u uslovima nagomilanih unutrašnjih problema i različitih interesa država članica. Ako evropski odgovor ne bude adekvatan, rizik je u slabljenju kohezije i povećanju nestabilnosti, što može negativno uticati i na naš politički i bezbjednosni položaj u narednom periodu.
Zato je važno pratiti indikatore i proces ratifikacije, pozicije ključnih država članica, signale u vezi sa NATO obavezama i odbrambenim aranžmanima, naredne poteze SAD i kretanja unutar BRIKS-a. S obzirom na proklamovane težnje ka evropskim integracijama, neophodno je polaziti od činjenice da je u aktuelnim okolnostima stepen političke predvidljivosti unutar EU niži, a prostor za uslovljavanja veći. To povećava rizik naglih promjena u agendi i prioritetima, što se direktno odražava na naše okruženje i na projekcije stabilnosti u narednom periodu.