Pavlović: Islamska deklaracija i/ili dejtonska konsocijativna BiH
Tekst prenosimo u cijelosti:
U dejtonskoj BiH se sve ove decenije ne vodi politička borba oko novog saziva u skupštini ili na nivou lokalne zajednice već oko same njene prirode ispregovarane i ustanovljene međunarodnim mirovnim sporazumom. Zato je svaka priča o "funkcionalnosti", "evropskom putu" i "reformama" najčešće samo bacanje prašine u oči koja prikriva dublju stvarnost. U pozadini postoji strukturni sudar dva koncepta legitimiteta koji ne stoje u odnosu političke konkurencije nego u odnosu civilizacijske suprotstavljenosti. Јedan koncept je dejtonska konsocijativna BiH uspostavljena međunarodnim mirovnim sporazumom kao ustavni kompromis ravnopravnih kolektiviteta i mehanizam za sprečavanje dominacije. Drugi koncept je državni model koji je utemeljen u ideologiji političkog islama i njen normativni maksimum, gdje se država razumije kao instrument jedne "više" norme, odnosno gdje je šerijat kao zakon dat od Boga iznad svakog ljudskog zakona tj. demokratskog društva.
Dejtonska BiH je konsocijativna demokratija na sličan način kao što je to recimo Belgija ili neki drugi primjeri u Evropi gdje kolektivitet ima ustavnu garanciju svog prava iznad individualnog prava. U takvom demokratskom konceptu država nije jedna unitarna volja, jedan centar ili jedna istina već je u stvari dogovorni mehanizam zasnovan na pretpostavci da su društvene podjele duboke i da ih se ne može premostiti tako što se, na primjer, jednoj strani da moralni monopol, a drugoj status stalno osumnjičenog subjekta. U ovakvom demokratskom državnom modelu se podrazumijeva da institucije obezbijede da niko ne bude preglasan u pitanjima koja određuju demokratska prava određenog kolektiviteta. Zato recimo postoje veto mehanizmi, entitetska nadležnost, ustavna zaštita kolektivnih prava, adekvatna procedura kao osigurač stabilnosti i mira.
Nasuprot tome stoji koncept koji je, u svom dubinskom kodu, ideološki-teološki, odnosno politički islam kao normativni projekat društva i države. To nije islam samo kao vjera, nego politički islam kao program koji religiju pretvara u uređujući princip javnog života, prava i institucija. U njegovom klasičnom obliku, kakav su artikulisali Hasan al-Bana i Sajid Kutb, država nije neutralni instrument ona je sredstvo uspostavljanja ispravnog poretka odnosno Šerijata kao božijeg zakona. U toj logici demokratija kao narodna suverenost nije vrhovni izvor legitimiteta već samo eventualno prelazna faza ka uspostavljanju šerijatske, islamske države.
Ova ideologija i društveni model te strukture koje iz nje crpe političko djelovanje je u direktnom sukobu sa svakim demokratskim poretkom, pa tako i sa dejtonskom konsocijacijom.
Hasan al-Bana koji je osnovao Muslimansku braću 1928. godine u Egiptu, je u političkom islamu postavio organizacionu formulu islama kao sistema koji mora obuhvatiti sve sfere života, pa samim tim mora imati i državni izraz. Sajid Kutb ide još dalje kada je uzpostavio ideološku oštricu gdje konstatuje da ako je sekularni poredak po definiciji džahilija onda kompromis sa njim nije trajno stanje nego privremena etapa i neophodna je islamska avangarda koja će predvoditi totalnu transformaciju. Po Kutbu, džahilija je termin za savremeno demokratsko društvo Zapada, ali i za sekularne muslimane koji žive u "novoj paganskoj tami" jer zakone i državni poredak ne zasnivaju na božanskom poretku, odnosno Šerijatu. Pored džahilije, ostali ključni principi koji su temelj političkog islama su i da hosilajat (suverenitet) pripada jedino Bogu i sva ljudska zakonodavna vlast je nelegitimna, islamski pokret kao avangardna grupa koja mora "vratiti suverenitet Bogu", te nemogućnost koegzistencije između islamskog poretka i demokratskog društva i države.
Kad se ovi principi spoje dobije se ideološki i politički model koji po svojoj suštini teži centralizaciji, ideološkoj disciplini i monopolizaciji legitimiteta te samim tim i diskriminaciji nemuslimana koja ima direktno utemeljenje u samom Šerijatu. Taj model, shodno političkim prilikama i okruženju, može vremenom mijenjati metode i rječnik, može biti "građanski" upakovan, ali njegova unutrašnja logika ostaje, a to je jedan politički centar, jedna ideološka vertikala, jedan šerijatski poredak kao krajnji cilj.
Prenošenje te ideološke matrice na teritoriju Kraljevine Јugoslavije, a potom i SFRЈ je itekako važno i za današnju dejtonsku BiH. Kroz organizaciju Mladi muslimani osnovanu 1930-tih godina u Sarajevu od strane muslimana koji su studirali u Egiptu razvijen je prvi organizovani kanal za recepciju i adaptaciju političkog islama u evropski, jugoslovenski i bosansko-hercegovački kontekst. Mladi muslimani bili su inspirisani egipatskim uzorom što je vidljivo u njihovom programskom fokusu na islam kao normativno-politički sistem i u nepristajanju na sekularnu strukturu obije jugoslovenske države. Upravo u tom i takovom ideološkom okviru pojavljuje se mladi Alija Izetbegović, čiji će intelektualni razvoj biti trajno obilježen idejama političkog islama.
Uz određene varijacije uslovljene lokalnim istorijskim okolnostima, osnovni koncepti Muslimanske braće dobili su svoj eksplicitni izraz u Islamskoj deklaraciji (1970/1990) Alije Izetbegovića.
Razumijevanje Islamske deklaracije kao političko-ideološkog dokumenta nije moguće bez rekonstrukcije njene intelektualno-ideološke genealogije. Iako je nastala u specifičnim uslovima jugoslovenskog socijalističkog društva, njena idejna matrica nije lokalna niti je proizvod individualnog teološkog promišljanja Alije Izetbegovića. Naprotiv, deklaracija se uklapa u širi transnacionalni ideološki tok političkog islama čiji temelji leže u misli Hasana al-Bane i Sajida Kutba, osnivača i glavnih teoretičara Muslimanske braće (al-Ikhwan al-Muslimun).
Islamska deklaracija Alije Izetbegovića dosljedno prati Ikhwan doktrinu, prema kojoj država mora biti podređena religiji, a politička vlast samo instrument ostvarivanja islamskog ideala. U praksi, to znači da je islamski poredak ne samo poželjan, nego i normativno obavezujući, dok su svi drugi oblici vlasti, demokratski, sekularni, nacionalni ili građanski, privremeni i nelegitimni. Upravo ova doktrina omogućila je da Islamska deklaracija posluži kao ideološka osnova SDA koja će početkom devedesetih godina pokušati da politički artikuliše ideju islamske vlasti unutar muslimanskog korpusa u BiH a kasnije i da preko projekta Bošnjak obuhvati cijelu tradicionalnu muslimansku zajednicu sa teritorije bivše SFRЈ. Upravo osnivanje Stranke demokratske akcije (SDA) 1990. godine predstavlja institucionalni momenat materijalizacije tog projekta. SDA nije nastala kao klasična nacionalna stranka usmjerena na artikulaciju etničkih interesa, već kao politički instrument za implementaciju ideoloških postulata političkog islama. U tom smislu, Islamska deklaracija kao što je rečeno, postaje ne samo teorijski dokument nego i programska osnova partijske prakse, dok SDA dobija ulogu političkog nosioca istorijske misije formulisane još u Egiptu 20-tih godina prošlog vijeka.
Ovaj idejni put od Muslimanske braće u Egiptu preko Mladih muslimana i Islamske deklaracije do SDA predstavlja kontinuitet koji proizvodi dugoročne implikacije po političku arhitekturu dejtonske Bosne i Hercegovine, regionalnu bezbjednost i čitav koncept evropskog multikulturalizma.
U tom kontekstu važno je razumjeti da je SDA je prva politička stranka u Evropi ikad koja je otvoreno osnovana na ideološkom korpusu Muslimanske braće i uz totalnu i konstantnu podršku Islamske zajednice u BiH i šire. Stoga je i sadržaj i suština identiteta novostvorene bošnjačke nacije krajem septembra 1993. godine u hotelu Holidej-in determinisan Ikhwān doktrinom. To se vidi i kroz svojevrsnu ideološku patologiju svih muslimanskih stranaka u dejtonskoj BiH i njihovo insistiranje na unitarizaciji i rastakanju dejtonske konsocijacije. Takođe je to vidljivo i kroz prisiljavanje svih muslimana iz bivših jugoslovenskih republika da prihvate bošnjački identitet iako nikada nisu imali nikakve geografske ili druge veze sa Bosnom i Hercegovinom.
Islamska deklaracija je simbol jedne političke svijesti koji jasno konstatuje da sekularna demokratska država nije krajnji cilj i da je politički kompromis samo privremeno sredstvo. Da su institucije teren na kojem se u dužem vremenskom roku mora ostvariti primat jednog normativnog, islamističkog koda. I tu počinje suština strukturnog sudara dejtonske konsocijativne demokratije kao trajnog kompromisa i svojevrsnog osigurača koji sprječava nestabilnost i sukob i političkog islama kao totalitarnog projekta koji kompromis tretira kao prelazunu fazu ka uspostavljanju šerijatskog poretka.
Kada se to prevede u praksu dobijemo dvije faze ili dva lica jedne iste strategije. Prva je džihad u ratnim okolnostima gdje su prisutni identitetska mobilizacija, vertikalizacija vlasti i pokušaj da se oružjem proizvede politička činjenica koja će kasnije biti pretočena u ideološki državni ishod. Drugi oblik je djelovanje u miru odnosno civilizacijski džihad gdje ono što nije dobijeno ratom, nastoji se dobiti kroz demokratske institucije kao u slučaju dejtonske BiH. Tu se unitarizacija pakuje kao "funkcionalnost", a centralizacija kao "evropski standard". U javnosti se ne govori "mi želimo dominaciju", nego "mi želimo državu koja funkcioniše". A u dejtonskoj BiH, zbog prirode demografije i istorije, "država koja funkcioniše" u ovakvim narativima najčešće znači država koja radi u korist jednog ideološkog centra, onog kojeg kontrolišu panislamističke strukture Muslimanske braće.
Zato poslijedejtonski modus operandi ovih struktura nije frontalan već uglavnom kapilaran. On ne ruši ustav jednim potezom, nego ga svakodnevno podriva tumačenjima, presudama, procesima, nametnutim pravilima i kvazimoralnim narativima. Tu je prisutna i savremena praksa pravno-političkog ratovanja (lawfare) gdje je pravosuđe sredstvo političkog postizanja ciljeva konkretno političkog islama u saradnji sa ultraliberalnim globalističkim strukturama.
U toj šemi, posebno mjesto zauzima figura njemačkog diplomate Kristijana Šmita koji bez ikakvog mandata SBUN djeluje kao da je sam izvor ustavnosti, a ne izvršilac jednog ograničenog mandata ukoliko bi on lično i imao taj mandat. Ključna stvar nije u tome što se lažno predstavlja kao nosilac mandata SBUN, nego šta njegove odluke proizvode pravnu i političku praksu u kojoj se Dejton tretira kao privremena smetnja, a ne kao međunarodni mirovni sporazum čije su ugovorne strane entiteti i konstitutivni narodi i čija je suština konsocijativna ravnoteža.Tako međunarodno i pravo uopšte, prestaje da bude zajednički jezik kompromisa i postaje sredstvo političke prinude. Prvo se politički spor moralno kodira, zatim se moral pretvara u "obavezu institucija", a potom institucije uz spoljni pritisak demokratski neizabranih i ilegalnih stranaca postaju mehanizam lomljenja konsocijativne ustavne ravnoteže utemeljene na međunarodnom sporazumu.
U široj logici strukturnog sukoba između dejtonske konsocijativne demokratije i projekta unitarne države ovaj model ima katastrofalnu posljedicu. Slabljenjem instituta veta, simetričnih mehanizama odlučivanja i entitetskih nadležnosti, uklanjaju se upravo one ustavne brane iz međunarodnog sporazuma koje sprečavaju dominaciju jednog centra. Zbog toga se može tvrditi da takvo lawfare djelovanje - čak i kad je pakovano u rječnik "reformi" i "vladavine prava" - objektivno radi u korist unitarističkog ishoda, a unutar tvog analitičkog okvira i u korist dugoročne implementacije ideološke matrice političkog islama. Na taj način ono što nije moglo biti ostvareno frontalno pokušava se postići postepeno, kroz institucionalnu preraspodjelu moći i stabilizaciju moralnog monopola nad javnim prostorom.
Mehanizam je očigledan, ustavne pozicije jedne konstitutivne strane ugovornice se proglase "opasnošću", ustavni mehanizmi zaštite "opstrukcijom" i onda institucije zloupotrebljavaš da disciplinuješ političke oponente.
Koristan primjer kako politički islam promišlja i funkcioniše u strateškim vremenskim horizontima i kako "meke" metode tretira kao ključni oblik borbe slučaj iz SAD. U američkom kontekstu, u jednom internom dokumentu koji je ušao u dokazni materijal u predmetu United States v. Holy Land Foundation (poznat kao Explanatory Memorandum on the General Strategic Goal for the Group in North America, 1991), pojavljuje se formulacija o settlement procesu koji se opisuje kao civilization-jihadist process - dakle kao dugoročni, civilizacijski džihad koji ne insistira nužno na otvorenom nasilju, nego na postepenom sistemskom djelovanju "iznutra".
Civilizacijski džihad je strategija institucionalne infiltracije, kadrovskog umrežavanja, proizvodnje narativa i korišćenja sloboda demokratskog sistema kao poluge za njegovo preoblikovanje. Cilj mu je, ne da se društvo pokori frontalno, nego da se vremenom promijeni njegova normativna kičma - šta se smatra dozvoljenim, šta se smatra normalnim, šta je "napredno", a šta "retrogradno" odnosno da se uspostavi šerijtsko društvo. I baš zato je ovaj koncept relevantan za dejtonsku BiH jer i u ovom slučaju se ne radi samo o izborima i zakonima, nego o postepenom pomjeranju granica legitimiteta i o zamjeni dejtonske logike ravnoteže logikom centralizacije i islamske većine.
Kada tu logiku primijenimo u BiH, dobijamo jasnu sliku civilizacijskog sudara. Dejtonska konsocijacija traži trajni kompromis i institucionalnu simetriju. Civilizacijski džihad, kao strateški koncept političkog islama, traži dugoročno preoblikovanje poretka tako da kompromis bude samo privremena etapa, a normativni centar šerijatski determinisan, konačni ishod. Јedno je međunarodni i društveni ugovor ravnopravnih konstituenata a drugo je projekat njegovog rastakanja zarad preuređenja društva u totalitarnu teokratsku državu za pripadnike jedne religije.
Kada se tome doda monopolizacija pravosuđa kojom se uspostavlja projektovana "istina" o karakteru građanskog rata u BiH te srebrenizacija istog i dehumanizacija cijelog jednog kolektiviteta, cijeli sistem počinje da radi kao mašina unitarizacije. Ustavni osigurači usaglašeni i potpisani u dejtonskom mirovnom sporazumu postaju kočnice napretka, kolektivna prava postaju nacionalizam a entitetske nadležnosti i ustavna samozaštita postaju opasnost za BiH i EU integracije. U ovakvom djelovanju civilizacijskog džihada institucionalna borba prestaje da bude pitanje zakonskih ili ustavnih reformi već je u suštini pitanje opstanka i borbe za civilizaciju.
Zbog svega navedenog, dilema Islamska deklaracija ili dejtonska konsocijativna BiH je u suštini pitanje civilizacijskog izbora da li država ostaje demokratski okvir u kojem se razlike upravljaju kompromisom ili postaje instrument jedne ideološko-religijske vertikale. Ako sačuvamo izvornu dejtonsku konsocijaciju očuvaćemo jedini realan temelj mira a ako ne uspijemo, onda dejtonski mirovni sporazum ostaje samo privremena prepreka unitarnom šerijatskom poretku koja se logično, mora razgraditi.
BiH ne može biti istovremeno stabilna dejtonska konsocijativna demokratija i država koja u sebi nosi težnju političkog islama ka normativnoj cjelovitosti i centralizaciji, ona može biti samo jedno od to dvoje.
Onima koji razumiju ideologiju, koncept, strategiju i doktrinu političkog islama i panislamističkih struktura Muslimanske braće, kristalno je jasno da ove strukture niti mogu niti hoće odustati od uspostavljanja šerijatske a samim tim i unitarne, islamske države BiH.
Prije trideset godina ovaj proces civilizacionog džihada odveo je Bosnu i Hercegovinu u krvavi građanski rat. Danas svjedočimo istom procesu u zapadnim zemljama. Nije van sfere mogućeg da prošlost Bosne i Hercegovine postane budućnost Zapada.