Raste broj Hrvata koji konzumiraju kokain
Globalizacija sa sobom nosi i neželjene pojave, a jedna od njih je sve veća konzumacija narkotika koje raznim putevima pristižu u Evropu pa samim time i u Hrvatsku.
Prema podacima Hrvatskog zavoda za javno zdravstvo, 2,6 odsto odraslih u Hrvatskoj konzumiralo je kokain u 2023. godini. S problemom se sve češće suočava policija koja zapljenjuje sve više ilegalnog bijelog praha, piše Hina.
U 2022. zaplijenili su pošiljku od 350 kilograma, a 2023. u Luci Rijeka dostignuta je rekordna zapljena od ukupno 745 kilograma kokaina vrijednog 20 miliona evra. Supstanca je bila skrivena u oplatama više kontejnera, a otkrivena je zahvaljujući psu tragaču.
Hrvatska se u službenim izvještajima sve češće spominje kao jedna od kokainskih ruta prema zapadnoj Evropi.
Kao najznačajnija pristaništa ovog ilegalnog opijata iz Latinske Amerike u Evropi do sada su bile velike luke poput onih u Antverpenu, Roterdamu i Hamburgu. Iako je i riječka luka korištena ili se koristi kao kokainski ulaz, on nije ni približno velik kao u spomenutim evropskim lukama. Ali, kako su zapljene i nadzor u velikim pristaništima teretnih brodova postali sve češći, trgovci narkoticima, tradicionalno, prilagođavaju svoj modus operandi.
Prema analizi evropske policijske agencije, trgovci su počeli sa fragmentacijom transportnih ruta i korišćenjem sve složenijih načina prikrivanja pošiljki. Pritom se dio krijumčarenja premješta iz velikih evropskih luka u manje nadzirane ili izvan njih, dok se droga često prebacuje s jednog broda na drugi na otvorenom moru.
Sada, navodi se u izvještaju Evropola, kriminalne grupe češće zaobilaze komercijalne luke tako da drogu prebacuju na manje brodove ili je ostavljaju na unaprijed dogovorenim lokacijama na moru, gdje je preuzimaju brzi čamci.
U takvim operacijama veliki brodovi, takozvani "mother ves sels", prevoze drogu iz Latinske Amerike, a zatim je na Atlantiku predaju manjim plovilima koja je dopremaju do evropskih obala.
Kriminalne organizacije sve češće koriste i polupodmornice posebno izrađene za prevoz droge preko Atlantika. Takva plovila postaju sve sofisticiranija i sposobna za duge plovidbe. U martu 2025. kod Azora presretnuta je polupodmornica s oko 6,5 tona kokaina, što je najveća zapljena te vrste u Evropskoj uniji.
Uz nove transportne rute, kriminalne mreže razvijaju i napredne metode skrivanja droge. Kokain se sve češće hemijski ugrađuje u legalne materijale poput plastike, hrane, tekstila ili kartona, zbog čega ga je teško otkriti skenerima, testovima ili psima tragačima.
U nekim slučajevima droga je bila skrivena u zamrznutim prehrambenim proizvodima ili industrijskoj opremi, a za njeno izdvajanje u Evropi se potom uspostavljaju posebne laboratorije.
Droga se takođe skriva u podvodnim dijelovima brodova, takozvanim "si čest" spremnicima ispod vodene linije, ili u posebnim kapsulama pričvršćenima na trup broda koje ronioci uklanjaju nakon dolaska u luku.
Evropol upozorava da takve metode otežavaju rad policije jer se time izbjegavaju standardni sistem kontrole kontejnera i dokumentacije, a finansijski tragovi krijumčarenja postaju fragmentirani i teže uočljivi.
Procjenjuje se da će potražnja i proizvodnja kokaina ostati visoka zbog povećane proizvodnje u Latinskoj Americi i rasta broja korisnika u Evropi, a samim time i Hrvatskoj. Zbog velikih profita kriminalne mreže nastaviće se sa razvijanjem novih tehnologija i metode transporta, uključujući autonomne polupodmornice, podvodne dronove, ali i korišćenje legalnih poslovnih struktura za prikrivanje trgovine drogom.
Prema istraživanju o upotrebi sredstava zavisnosti u opštoj populaciji Hrvatske, koje je sproveo HZЈZ u saradnji s Institutom društvenih nauka Ivo Pilar 2023. godine, rezultati pokazuju da je 2,6 odsto odraslih u Hrvatskoj konzumiralo kokain u okviru godinu dana.
Među mlađom populacijom starosti od 15 do 34 godine taj je udio još veći i iznosi 4,2 odsto.