Koje je odluke nametnuo Šmit i da li i one odlaze s njim?
Šmit je, kao njemački diplomata, stigao u BiH polovinom 2021. godine i od tada nema podršku republičkog vrha odakle su cijelo vrijeme upozoravali da on nije legalno postavljen na poziciju visokog predstavnika s obzirom na to da nedostaje relevantna rezolucija Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija.
Ipak, on je nastavio praksu prethodnika u fotelji visokog predstavnika te je, pozivajući se na takozvana bonska ovlašćenja, po sopstvenom nahođenju mijenjao zakone u BiH što je nailazilo na žestoke kritike dijela javnosti, posebno kada je dopunio Krivični zakon BiH na način da je krivičnim dijelom proglasio nepoštivanje njegovih odluka.
Po toj odredbi je, u međuvremenu, i otvoren sudski proces protiv Milorada Dodika u svojstvu predsjednika Republike Srpske koji je završio da način da je osuđen zbog nepoštivanja Šmitovih odluka usljed čega mu je oduzeta i funkcija prvog čovjeka Srpske.
Sada, kada je Šmit objavio da odlazi sa pozicije visokog predstavnika, opet se postavlja pitanje, uprkos sumnji, da li postoje i kakve šanse da njegove nametnute odluke budu proglašene ništavnim.
"Pik" na izbore
Šmitovo ime stoji na nekoliko odluka kojima je izmijenio Izborni zakon BiH. Јednom od njih je definisano da sadašnji članovi Centralne izborne komisije BiH ne podliježu uslovu za odlazak u starosnu penziju koji su već propisani.
Osim toga nametnuo je takozvane tehničke izmjene, odnosno oko 100 stavki u Izbornom zakonu BiH, kojima je, između ostalog, omogućeno uvođenje novih tehnologija u izborni proces, CIK-u povjereno da imenuje predsjednike biračkih odbora, definisano pravila kampanje i kazne zbog preuranjenog lova na glasove birača.
Šmit je, na ovom polju, duboko zagazio u postojeće ključne akte u FBiH kada je u izbornoj noći nametnuo amandmane na federalni Ustav da bi nekoliko mjeseci kasnije, krajem aprila 2023, objelodanio odluku kojom se deblokira imenovanje Vlade Federacije.
Njemački diplomata je potpisao i Odluku kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona koje se tiču predsjednika i potpredsjednika FBiH te popunjavanja tamošnjeg Doma naroda.
Tehnologije i slučaj "Vijadukt"
Na listi nametnutih odluka, na zvaničnom sajtu OHR, je i ona kojom je Šmit donio Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o finansiranju institucija BiH.
Njome je profit Centralne banke BiH raspoređen na način da je na račun CIK-a otišlo oko 112, 5 miliona koliko su proračunali da im je potrebno za uvođenje novih tehnologija u izborni proces u BiH.
- Ova raspodjela će poslužiti za pokriće svih troškova nabavke izbornih tehnologija koje se uvode za potrebe Opštih izbora u 2026. godini – piše u toj odluci.
Naredna odluka se ticala krajnje svrhe dijela prihoda od putarina. Njome je iznos od 120 miliona KM preusmjerio za sprovođenja Odluke Međunarodnog centra za rješavanje investicionih sporova u predmetu Vijadukt.
Taj iznos je odbijen od akumulisanog iznosa rezerve za poravnanje iz prihoda od putarina koji se drži na posebnom računu Centralne banke BiH i smatra se, kako piše u odluci, iznosom koji odgovara udjelu Republike Srpske.
Šmit stoji i iza odluke o izmjenama i dopunama Zakona o finansiranju institucija BiH koje se tiču novca za izbore u uslovima kada da u izbornoj godini nije usvojen budžet institucija na nivou BiH.
Famozno nepokoravanje
Kristijan Šmit je, naime, 1. jula 2023. godine donio dvije odluke. Јednom je sprečeno stupanje na snagu Zakona o izmjeni Zakona o objavljivanju zakona i drugih propisa Republike Srpske, a drugom Zakon o izmjenama i dopunama Krivičnog zakona BiH.
U taj zakon je dodat famozni novi član 203a: Neizvršavanje odluka visokog predstavnika.
Njime je propisano da će službeno lice u institucijama BiH, FBiH, Srpske, Brčko distrikta ili u kantonu, gradu ili opštini ili lokalnoj zajednici ili bilo kojem organu lokalne uprave i samouprave, ili odgovorno lice koje ne primijeni, ne provede, ne izvrši ili na drugi način ne poštuje odluku visokog predstavnika za BiH ili koje spriječi odnosno na drugi način omete primjenu, provođenje ili izvršenje odluke biti kažnjeno kaznom zatvora od šest mjeseci do pet godina.
Šmit je, pojedinačnim odlukama, nametnuo i dopune Krivičnog zakona BiH, Krivičnog zakonika Srpske te istog zakona u FBiH kojima je unio novi član koji se odnosi na podmićivanje na izborima i u službi koja se finansira iz javnih sredstava.
Imovina, NSRS, stranke
Јedna od prvih odluka koje je, pozivajući na bonska ovlašćenja, predočio Šmit datira iz aprila 2022. godine i tiče se izmjena i dopuna Zakona o privremenoj zabrani raspolaganja državnom imovinom BiH iza kojeg stoje njenovi prethodnici na poziciji visokog predstavnika.
On je, naime, postojeću zabranu proširio i na nepokretnu imovinu koja pripada državi BiH na osnovu Sporazuma o pitanjima sukcesije iz 2001, ali i na poljoprivredno zemljište, rijeke, šume i šumsko zemljište za koje je Ustavni sud BiH utvrdio da predstavljaju državnu imovinu.
Šmit je, potpisao i nalog o obustavljanju primjene Zakona o nepokretnoj imovini koja se koristi za funkcionisanje javne vlasti Republike Srpske sve dok stav o tome ne zauzme Ustavnog suda BiH.
Osim toga, za vrijeme mandata je donio odluke kojima je poništao zaključke Narodne skupštine Republike Srpske, mahom one koji su se ticali upravo njegovog mandata, OHR te povratka nadležnosti sa nivou BiH na Srpsku.
Njemački diplomata je odlukom obustavio sve isplate budžetskih sredstava u svrhu finansiranja SNSD-a i Ujedinjene Srpske.
Sva sredstva čija je isplata obustavljena prenesena su na poseban račun koji je biti otvoren u Centralnoj banci BiH, uz tvrdnju da će obustava biti ukinuta na osnovu ili nakon pozitivne ocjene od strane visokog predstavnika o poštivanju Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH, odnosno procjeni bilo kojih drugih relevantnih okolnosti koje visoki predstavnik ocijeni opravdanim.
Šmit je, iz fotelje visokog predstavnika, donio i naloge koji se odnose na funkcionisanje Nacionalne i univerzitetske biblioteke BiH kao i drugih ustanova kulture od značaja za BiH te izmjene Zakona o memorijalnom centru Srebrenica-Potočari.