Šta ako auto-put prođe preko imanja, koja su prava vlasnika?
Izgradnja puteva, drugih infrastrukturnih objekata i drugih projekata od javnog interesa, mogu dovesti do toga da država ili drugi nadležni organ pokrenu postupak eksproprijacije zemljišta ili nekretnine.
Šta to znači za vlasnike, koja su njihova prava i obaveze?
- Eksproprijacija je pravni institut, koji je prije svega definisan Zakonom o eksproprijaciji Republike Srpske. Eksproprijacija u principu znači oduzimanje, odnosno ograničavanje prava vlasništva na nepokretnostima fizičkim i pravnim licima u opštem interesu - pojasnila je Željka Milinković, načelnica Odjeljenja za dopunski premjer u osnivanju i održavanju katastra nepokretnosti u Republičkoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove.
Navedeni opšti interes reguliše se odlukom Vlade Republike Srpske, a koja se donosi u svakom postupku eksproprijacije.
- Republika Srpska nalazi se trenutno u najvećem investicionom ciklusu. Možemo reći da trenutna ulaganja Vlade 7,4 milijarde KM. Ta investiciona ulaganja odnose se na, prije svega infrastrukturu, kao i energetski sektor. U pogledu infrastrukturalnog ulaganja, najviše se odnosi na izgradnju auto-puteva, pristupnih saobraćajnica, izgradnje kružnih tokova, kao što trenutno možemo vidjeti u Banjaluci - kazala je Milinković za ATV.
Milinković je napomenula da se pored projekata ovog tipa, odnosi i na izgradnju škola, bolnica kao i svih onih objekata od opšteg značaja.
- U pogledu, da kažem, trenutnog postupka, eksproprijacija se vodi za izgradnju auto-puteva Banjaluka-Prijedor, Vukosavlje-Brčko, Brčko-Rača, takođe imamo i auto-put, koji je u postupku eksproprijacije, a radi se o auto-putu, koji će ići od Banjaluke, preko Mliništa itd - rekla je Milinković.
U pogledu energetskog sektora, kako navodi Milinković, vode se postupci eksproprijacije, koji se vode na području Milići-Vlasenica-Han Pijesak, a riječ je o gasifikaciji.
- Taj postupak, odnosno kada govorimo o infrastrukturi, ona će proći kroz cijelu Republiku Srpsku, a trenutno se nalazi na još jednoj lokaciji. Ta lokacija se odnosi na granični prelaz Šepak- Novi Grad. Eksproprijacioni postupci su trenutno u nadležnosti Republičke uprave za geodetske i imovinsko-pravne odnose. Sam zakon o republičkoj upravi je definisao nadležnost - kazala je Milinković.
Šta trebaju znati građani?
- Ono što je važno reći da trebaju znati građani, jeste sljedeće. U toku eksproprijacionog postupka, kao stranke u samom postupku se javlja Republika Srpska i građani, odnosno fizička i pravna lica. U tom postupku, oduzima se njihova imovina. Međutim, ono što je bitno naglasiti, jeste da se ti građani u postupku trebaju obeštetiti - kazala je Milinković.
Odluka o opštem javnom interesu je odluka, koju donosi Vlada Republike Srpske, a što predstavlja inicijalni akt, gdje se radi o objektima infrastrukture i objektima energetskog sektora, objekti odbrane i zaštite, kao i drugi objekti, a koji su od opšteg značaja.
- Tu odluku isključivo donosi Vlada Republike Srpske prije pokretanja eksproprijacionog postupka. Tako da je to jedan inicijalni akt Vlade, kojim se prije svega pokreće i sam postupak - naglasila je Milinković.
Koliko dugo se sprovodi postupak?
- Donošenjem same Odluke o opštem interesu, radi se plan i projekat, kuda će da ide trasa određenog auto-puta i na taj način se vrši parcelacija i određene pripremne radnje prije samog pokretanja postupka. Prije ulaska u sam postupak eksproprijacije i sprovođenja rasprave, tačno se zna, koja je to trasa, kuda prolazi određeni projekat i određena infrastruktura, tako da građani prilikom samog početka eksproprijacije, negdje u nekom ostavljenom roku od 8 dana dobijaju poziv i na taj način upoznavaju se sa samim postupkom - rekla je Milinković.
Republička uprava za geodetske i imovinsko-pravne poslove građane poziva na raspravu te se nakon toga ulazi u postupak realizacije projekta.
Šta ako građanin odbije?
- Eksproprijacija kao institut je prinudan institut. Država istupa sa autoritetom, tak da građanin ne može da kaže da neće da uđe u taj postupak. Ukoliko ne uđe u taj postupak, država onda okončava i donosi rješenje o eksproprijaciji te se upisuje kao vlasnik nepokretnosti. Najčešći korisnik eksproprijacije je Republika Srpska i njena jedinica lokalne samouprave - pojašnjava Milinković.
Često se u praksi znalo desiti da projekat koji se realizuje, prolazi kroz domaćinstva, njive, livade, voćnjake, kuće, pomoćni objekti i druge nekretnine, ali veliki broj građana Srpske, ne zna šta raditi u tom slučaju i kako se odvija sam postupak.
Naknade i obeštećenje
Svaki građanin Republike Srpske se u toku postupka obešteti, odnosno, ima pravo na naknadu. Ta naknada se isključivo procjenjuje pred organom uprave, odnosno Republičkom upravom za geodetske i imovinsko-pravne poslove
- Radi se o pravičnoj naknadi. Znači, svaki građanin se obešteti na način da se u toku postupka rade nalaz i mišljenje vještaka. Vrši se procjena njene nepokretnosti. Sve ono što je trajno vezano sa zemljištem i na zemljištu. Bilo da je riječ o pomoćnim objektima, trajnim objektima, zasadima, voćnjacima - rekla je Milinković.
Organ uprave nastoji sklopiti sporazum sa strankom, ukoliko do toga ne dođe, stranka se upućuje na to da svoja prava u pogledu naknade ostvari pred osnovnim nadležnim sudovima u vanparničnom postupku.
- Tržišna vrijednost procijenjene nepokretnosti ne može biti ispod trenutne tržišne vrijednosti u vrijeme samog postupka. Može biti iznad, i ono što postoji prema Zakonu eksproprijacije, član 1/55 kaže da imovina vlasnika nepokretnosti može povećati u određenom procentu, a taj procenat je zapravo korektivni faktor, koji se tiče ličnih i porodičnih prilika određenog domaćinstva“, kazala je Milinković.
Koliko se čeka na naknadu?
- Ukoliko se sklopi sporazum pred organom uprave, naknada se isplaćuje odmah po pravosnažnosti rješenja. Ukoliko se ne sklopi sporazum, stranke i predmet se upućuje na nadležni sud - kazala je Milinković.
Ona je napomenula i situaciju sa izgrađenim, nelegalnim objektima gdje stranke nemaju pravo naknade. Јedina prilika na naknadu odnosi se na to da je stranka pokrenula postupak legalizacije prije pokretanja postupka eksproprijacije. U tom slučaju organ uprave potražuje od jedinice lokalne samouprave, odnosno skupštinskog organa da se izjasni o tome, da li pomenuti objekat ispunjava uslove za legalizaciju. Ukoliko se utvrdi da su uslovi ispunjeni, ide se u dalju proceduru te ostvarivanje prava na naknadu, prilikom čeka se postupak eksproprijacije stavlja u stanje mirovanja dok se sve neophodne procedure završe kako bi stranka ostala neobeštećena.
Savjeti građanima
- Moj savjet je svakako da se stranke uključe u postupak, da budu upućene o svojim pravima i sklope sporazum sa nadležnim organom uprave jer svaki postupak pred sudovima nosi određene troškove te ne možete znati ko će kolike troškove snositi pred sudom, kao što su takse i troškovi advokata - kazala je Milinković.
Ukoliko određena parcela ili imanje imaju više vlasnika, isti se pozivaju te se solidarno obeštećuju na jednake dijelove ili prema doprinosima.
- Neriješeno pravo vlasništva je prethodno pitanje u postupku eksproprijacije koje se rješava u samom postupku. Voditelj postupka, službeno lice, utvrđuje koji je vjerovatniji vlasnik i to pitanje se može riješiti prije donošenja same odluke - navela je Milinković.
Određeni postupci mogu trajati duže, neki kraće, zavisno da li je riječ o hitnim postupcima, a koji se realizuju u roku od mjesec dana.
- U posebnoj primjeni Zakona o eksproprijaciji, službena lica su dužna da upozore fizička i pravna lica da imaju pravo na eksproprijaciju preostalih dijelova nepokretnosti. To znači da, ukoliko trasa prolazi preko određenog dijela parcele, a drugi dio domaćinstva ostaje iza auto-puta, oni imaju pravo da podnesu zahtjev i za eksproprijaciju i preostalog dijela nepokretnosti, ukoliko se u postupku vještačenja utvrdi da su izgubili privredni interes - rekla je Milinković.