Republika Srpska u novom poretku mora govoriti sopstvenim glasom
U tekstu pod nazivom "Kraj jednog poretka: šta sedmica Generalne skupštine UN znači za Republiku Srpsku?", Kancelarija navodi da u taj novi poredak Republika Srpska ulazi u najpovoljnijem položaju u posljednjih trideset godina.
- Zadatak nije da se to proglasi pobjedom, nego da se strpljivo i odgovorno iskoristi – tako da mjesto Srpske u novom svjetskom poretku bude nesporna činjenica, a ne predmet tuđe volje - ističe se u tekstu.
Stav Kancelarije za međunarodnu saradnju prenosimo u cjelosti:
KRAЈ ЈEDNOG PORETKA: ŠTA SEDMICA GENERALNE SKUPŠTINE UN ZNAČI ZA REPUBLIKU SRPSKU?
Zasjedanje Generalne skupštine UN pokazalo je da se najvažnije odluke danas dogovaraju mimo dvorane, da dvostruki aršini prema Srpskoj nisu izuzetak nego pravilo, te da Republika Srpska u novom poretku mora govoriti sopstvenim glasom.
Opšta debata 81. zasjedanja Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, koja se ove sedmice održava u Njujorku, nije ponudila zajednički pravac. Već sama tema zasjedanja - "Obnova povjerenja, upravljanje transformacijom: Ujedinjene nacije koje isporučuju za sve" - samodijagnoza je organizacije koja priznaje da je povjerenje narušeno, a da je transformacija u toku. Organizacija koja je osam decenija bila simbol međunarodnog poretka ove sedmice je funkcionisala kao pozornica na kojoj svaka sila govori svojoj publici, a ne kao zajednički forum.
Vodeće svjetske sile su sa govornice UN otvoreno dovele u pitanje ulogu Savjeta za ljudska prava i Međunarodnog krivičnog suda, uz poziv članicama da iz tog suda istupe. Prijedlozi reforme Savjeta bezbjednosti međusobno se isključuju, a svaka izmjena Povelje UN zahtijeva saglasnost upravo onih pet stalnih članica čija se privilegija osporava. Upravo ta blokada Savjeta doprinosi okruženju nekažnjivosti u kojem i srednje sile vjeruju da mogu djelovati bez posljedica. Te iste srednje sile branile su multilateralizam, jer je to sistem u kojem njihov glas ima težinu. U takvim okolnostima teško je osporiti ocjenu generalnog sekretara UN da je prelazak u multipolaran svijet nepovratan.
Stvarna diplomatija, međutim, odvijala se van sale Generalne skupštine: u bilateralnim razgovorima velikih sila o primirju bez učešća Evrope, u susretima na najvišem nivou i u sporazumima potpisanim na marginama zasjedanja. Obrazac je jasan: odluke se danas dogovaraju bilateralno i transakciono, a UN sve više služi da se one naknadno saopšte. Sa govornice su, najzad, došle i poruke koje i sama Republika Srpska zastupa: sistem kakav smo poznavali urušava se jer pravila ne važe jednako za sve.
Ova sedmica pružila je više primjera neujednačenog pristupa istim načelima. Pravo naroda na samoopredjeljenje u nekim slučajevima tretira se kao legitimna demokratska tema: sporazum o Grenlandu izričito ga priznaje, a deklaracija iz Kardifa, kojom Škotska, Vels i Sjeverna Irska traže pravo da odlučuju o svojoj ustavnoj budućnosti, u Londonu se ozbiljno razmatra. Nasuprot tome, kada Republika Srpska brani nadležnosti koje joj garantuje Dejtonski sporazum, isti princip se tumači kao secesija i prijetnja miru. Otvorena podrška jačanju vojnih kapaciteta jedne strane u regionu prolazi bez reakcije, dok se ustavno utemeljeni potezi institucija Srpske nerijetko predstavljaju kao destabilizacija. I nedavna prvostepena presuda bivšim pripadnicima OVK otvara pitanje dosljednosti međunarodnog pravosuđa prema srpskim žrtvama. Uprkos tim pritiscima, činjenice govore u prilog Republici Srpskoj: ona nije činilac nestabilnosti koji svijet izoluje, nego akter s kojim se razgovara na najvišem nivou. Slika o njoj kao izvoru nemira održava se još samo u narativu koji ima unutrašnjopolitičku, a ne činjeničnu osnovu.
Ono što slabi nije samo autoritet UN, nego čitava epoha u kojoj je nadnacionalni arbitar – UN, OHR, ad hoc tribunali, "međunarodna zajednica" kao politički subjekt – imao gotovo isključivo pravo da definiše šta je legitimno. To je i zvanično potvrđeno iz Vašingtona: era spolja nametnute "izgradnje nacija" bliži se kraju, a odgovornost za rješenja preuzimaju domaći akteri. Sve izraženija podijeljenost među međunarodnim akterima i garantima Dejtona pokazuje da je iscrpljen njegov međunarodni aspekt. Odgovor zato nije revizija, nego povratak izvornom tekstu sporazuma i dogovoru na domaćem terenu.
Republika Srpska pri tome ne osporava ni slovo Dejtona, ni poredak UN. Ujedinjene nacije ostaju najveće dostignuće svjetske diplomatije u posljednjih 80 godina, iako su danas u najvećoj krizi od osnivanja. Upravo zato stav Srpske je da se pravila moraju primjenjivati jednako na sve. Problem nije u postojanju pravila, nego u njihovom nepoštovanju i arbitrarnom tumačenju. Srpska se ne zalaže za slabljenje UN, nego za njihov povratak izvornoj ulozi organizacije ravnopravnih, u kojoj o BiH odlučuju njeni narodi, a ne spoljni arbitri niti jedan njen dio.
Srpska diplomatija svjesna je da je dio sistema UN i da ima pravo da ga, zajedno s prijateljima i saveznicima, gradi i popravlja. Srpska više nikada ne smije dozvoliti da bude nijemi posmatrač i žrtva odluka donošenih u areni u kojoj nije bila prisutna ni pitana za mišljenje. Zato su UN važne, a predstojeći Dan Ujedinjenih nacija, 24. oktobra, ove godine ima veću težinu nego obično.
Rezultati koje Republika Srpska ostvaruje na međunarodnom planu – otvoren pristup najvišim adresama, produbljivanje saradnje s partnerima i napori da se međunarodna javnost suoči s istinom o stradanju srpskog naroda, poput izložbe u američkom Kongresu – govore sami za sebe i potvrđuju dosljednost politike koju Srpska vodi.
Taj napredak, koji ju je u kratkom roku doveo od sankcija do susreta na najvišem nivou, ne smije voditi samodopadljivosti, nego spremnosti na strpljiv i kontinuiran rad, jer se u međunarodnim odnosima ništa ne ostvaruje bez uzajamnog interesa.
Upravo je protekla sedmica Generalne skupštine UN potvrdila da Republika Srpska treba da nastavi da gradi sopstveni glas u međunarodnoj zajednici.
Sedmica Generalne skupštine UN potvrdila je ono što je Republika Srpska govorila i onda kada ju je to skupo koštalo: poredak zasnovan na selektivnom moralizmu i spoljnom arbitriranju iscrpio se, a svijet se nepovratno kreće ka novoj ravnoteži.
U taj novi poredak Republika Srpska ulazi u najpovoljnijem položaju u posljednjih trideset godina. Zadatak nije da se to proglasi pobjedom, nego da se strpljivo i odgovorno iskoristi - tako da mjesto Srpske u novom svjetskom poretku bude nesporna činjenica, a ne predmet tuđe volje.