Plotan: Rusija izdržava rekordne sankcije
Kolumnu Plotana Srna prenosi u cijelosti:
Ruska Federacija je dugi niz godina i dalje najviše sankcionisana država na svijetu, sa više od 26.000 međunarodnih sankcija.
Iako je 2024. godine ekonomija porasla za oko 4,3 odsto zahvaljujući vojnoj potrošnji, 2025. je rast usporio na 0,6 odsto, a MMF prognozira samo 0,8 odsto za 2026. godinu – što je signal stagnacije uprkos otpornosti prema zapadnim sankcijama.
Rast je u prethodnim godinama bio podstaknut vojno-industrijskom potrošnjom i rastom prihoda, ali od 2025. dolazi do usporavanja zbog ograničenja na izvoz energenata, nižih cijena nafte i visokih kamatnih stopa.
U periodu 2022–2024. ruska ekonomija je pokazala iznenađujuću otpornost. Ključni pokretač rasta bila je snažna vojno-industrijska potrošnja, uz podršku rasta realnih prihoda stanovništva koji je podsticao domaću potrošnju.
Međutim, ovo nije standardni oblik održivog ekonomskog rasta kakav se očekuje u zdravim ekonomijama. Vojno-industrijska potrošnja i povećana domaća potrošnja predstavljaju dva glavna pokretača ruske ekonomije i nastaviće da imaju taj efekat u narednim godinama, pod uslovom da prihodi od poreza na naftu i gas ostanu približno na današnjem nivou.
Ono što se trenutno dešava u Rusiji može se opisati kao vojni kejnzijanizam, koji u određenoj mjeri podsjeća na ekonomski bum u Sjedinjenim Američkim Državama krajem tridesetih godina prošlog vijeka, kada je povećana vojna potrošnja doprinijela izlasku iz "Velike depresije". Sve dok Rusija raspolaže neophodnim prihodima od prodaje nafte i gasa, ovaj model može obezbijediti ekonomski rast.
Da li sankcije funkcionišu u slučaju Rusije? Kratak odgovor je: ne. Međutim, pravo pitanje je da li su ekonomske sankcije ikada zaista ostvarile ciljeve zbog kojih se uvode.
Sankcije su uglavnom namijenjene nanošenju štete ekonomiji, smanjenju životnog standarda stanovništva i izazivanju unutrašnjih nemira koji bi doveli do promjene režima. Ako pogledamo iskustva drugih zemalja pod zapadnim sankcijama, vidjećemo da nijedna od njih nije dovela do rušenja vlasti.
U ovom slučaju, cilj je bio da se Rusija dovede u tešku ekonomsku situaciju kako bi Kremlj bio primoran da preispita svoje djelovanje u Ukrajini i na kraju ga obustavi.
Međutim, to se nije dogodilo, a jedan od ključnih razloga leži u promjenama u globalnoj ekonomiji. Kina je postala svjetska supersila, dok Indija ubrzano jača.
Sve dok su te zemlje spremne da nastave trgovinu sa Rusijom, kupuju ruske energente i snabdijevaju je ključnim proizvodima, mogućnost Zapada da ozbiljno ugrozi rusku ekonomiju ostaje ograničena — osim u slučaju uvođenja pomorske blokade, što bi predstavljalo čin rata.
Vidljivo je i to da Rusija nadmašuje Zapad u proizvodnji artiljerijske municije, dok njen budžet ne ostaje bez sredstava.
Ipak, sankcije danas imaju vidljiviji efekat nego ranije: prinudile su Rusiju na popuste pri prodaji nafte, ograničile pristup tehnologiji i smanjile budžetske prihode od energenata.
Budžetski deficit je 2025. dostigao 2,6 odsto BDP-a (najviši od 2020. godine), a suficit tekućeg računa i trgovinski suficit su se značajno smanjili u odnosu na 2023/24. Rezerve su i dalje snažne (veće od 750 milijardi dolara), javni dug ostaje nizak, ali pritisak raste.
Kuda ide ruska ekonomija? Ako se sadašnja situacija nastavi, Rusija će se suočiti sa dugotrajnom stagnacijom – ekonomija postaje sve zavisnija od vojne potrošnje, dok su mogućnosti za diverzifikaciju i rješavanje demografskih problema ograničene. Najvažniji stub ruske ekonomije i dalje će biti izvoz nafte, a ukoliko cijene ostanu visoke, ekonomski rast će se nastaviti.
Iako Rusija trenutno nema povoljnu poziciju za diverzifikaciju ekonomije, obezbjeđivanje dugoročnog održivog rasta i rješavanje demografskih problema koji su bili u fokusu i prije rata u Ukrajini, ona se i dalje nalazi u relativno stabilnoj poziciji da redovno izmiruje svoje obaveze i finansira budžetske potrebe.
Međutim, u ekonomskom interesu Ruske Federacije bilo bi da se ratna dejstva u Ukrajini što prije privedu kraju. Rusija bilježi solidan ekonomski rast prije svega zahvaljujući relativnoj efikasnosti svojih institucija u upravljanju ekonomijom, zbog čega ne postoje barijere da se ovakav tip rasta transformiše u dugoročno održiv rast nakon završetka rata u Ukrajini.
To bi omogućilo preusmjeravanje resursa sa vojne na civilnu potrošnju, obnovu investicija, privlačenje tehnologije i kapitala, te povratak na održiviji model rasta. BRIKS plus format i trgovina u nacionalnim valutama (oko 85 odsto ruske trgovine danas se odvija izvan dolara i evra) pružaju alternativne puteve, ali oni ne mogu u potpunosti zamijeniti mir i normalizaciju odnosa sa ostatkom svijeta.
S druge strane, upravo taj scenario – Rusija koja se oporavlja, jača ekonomski i vojno, bez sankcija i ograničenja – izaziva ozbiljan strah u evropskim prijestonicama.
Evropa se pribojava da bi Rusija, ako dobije prostor za nesmetan razvoj u narednim godinama, ponovo postala dominantna sila na kontinentu – kako ekonomski, tako i politički i vojno. Taj strah je, paradoksalno, jedan od glavnih razloga zbog kojih se sankcije održavaju iako nisu ostvarile prvobitni cilj.