Mala Evropa u srcu Republike Srpske: Kako nacionalne manjine čuvaju bogatstvo različitosti (FOTO)
U Republici Srpskoj, živi zajednica nacionalnih manjina koja, iako brojčano mala, predstavlja snažan dokaz evropske ideje - njegovanje jezika, kulture i identiteta, uz duboku integraciju u lokalno društvo.
O toj "Maloj Evropi" u TV serijalu govori Draško Ignjatić, autor i dugogodišnji urednik istoimene emisije na javnom servisu, koji od samih početaka prati razvoj Saveza nacionalnih manjina Republike Srpske.
Ideja o institucionalnom povezivanju manjina pojavila se krajem devedesetih godina prošlog vijeka, a 2003. godine formalno je osnovan Savez nacionalnih manjina Republike Srpske.
Ignjatić podsjeća da su ključnu ulogu imali entuzijasti poput banjalučanina češkog porijekla profesora Vladimira Blahe, čovjeka sa rijetkim darom da ljude okupi i motiviše. Zahvaljujući njihovom angažmanu, od početnih nekoliko udruženja razvijena je mreža od preko trideset organizacija širom Republike Srpske.
Iako brojčano male - svega oko pet hiljada ljudi - nacionalne manjine ostavljaju neizmjeran trag u kulturnom i društvenom životu. Njihova udruženja nisu političke strukture, već zajednice posvećene očuvanju jezika, folklora, običaja i sjećanja.
Starije generacije nose najveći teret tog rada, ali podmladak, posebno u slovenačkoj, mađarskoj i češkoj zajednici, pokazuje da tradicija itekako ima budućnost.
Posebno upečatljiv primjer je slovenačka zajednica, čija djeca pohađaju dopunsku nastavu, govore jezik svojih predaka i često nastavljaju školovanje u Sloveniji.
Slično je i sa Mađarima, koji koriste mogućnosti obrazovanja i kulturne razmjene sa matičnom zemljom.
Emisija "Mala Evropa" podržava taj proces i kroz jezičke rubrike, upoznavajući gledaoce sa osnovama italijanskog, češkog, ruskog i drugih jezika, a u saradnji sa profesorima Filološkog fakulteta u Banjaluci.
Ignjatić naglašava da javni medijski servis ima zakonsku i društvenu obavezu da pruži prostor nacionalnim manjinama i njihovim jezicima.
- To nije samo pitanje programa, nego pitanje poštovanja i priznanja - kaže on.
Kroz emisiju, manjine dobijaju priliku da same ispričaju svoju priču – bez senzacionalizma, ali sa dostojanstvom. Pa opet predanost i posvećenost Ignjatića itekako je prepoznata, a posebno od Saveza nacionalnih manjina Republike Srpske koji mu je 2024. godine uručio i značajno priznaje zbog toga - Plaketu za "uspješnu saradnju i izuzetan doprinos u medijskoj promociji Saveza nacionalnih manjina republike Srpske".
Pored kulture, manjine se ističu i humanitarnim radom. Prikupljaju sredstva za djecu oboljelu od teških bolesti, organizuju zajedničke akcije i pokazuju solidarnost koja često nadilazi etničke i vjerske granice. Upravo u tim trenucima, vidi se prava snaga njihove integracije: “Oni su potpuno dio ovog društva, ali su u nekim segmentima i dalje marginalizovani“. Posebno u političkoj sferi, gdje često nemaju stvarnu zastupljenost uprkos zakonskim okvirima. Zato, smatra Ignjatić, medijski prostor koji im se daje je možda i najvažniji oblik vidljivosti.
Јedan od najfascinantnijih primjera raznolikosti je Prnjavor, često nazivan "Malom Evropom".
Ovaj grad je još krajem 19. vijeka, u vrijeme Austro-Ugarske, naseljen Ukrajincima, Nijemcima, Italijanima, Slovacima, Česima i drugima, koji su tu stvorili autentične zajednice koje i danas čuvaju svoj identitet. U selima poput Štivora i Maćinog Brda i dalje se govori maternji jezik, slave tradicionalni praznici i prenose porodične priče stare više od jednog vijeka.
Ukrajinska zajednica predstavlja pravi "živi muzej jezika".
Njihov govor ostao je gotovo nepromijenjen od kraja 19. vijeka, dok se savremeni ukrajinski u matičnoj zemlji razvijao i reformisao. Lingvisti taj fenomen upoređuju sa pronalaskom "živog fosila" - kulturnog blaga koje svjedoči o istoriji migracija.
Ni druge zajednice ne zaostaju. Slovenci u Banjaluci organizuju martinovanje koje je postalo gradski događaj, Italijani imaju muzičke Insieme, Česi čuvaju knjižnu građu staru više od tri vijeka, a Poljaci i danas doživljavaju Čelinovac kao svoju zavičajnu tačku. Sve to pokazuje da nacionalne manjine nisu "strano tijelo" u društvu, već njegov "organski dio".
Na kraju, "Mala Evropa" nije samo naziv emisije, već metafora jednog društva koje u svojoj raznolikosti krije ogromno bogatstvo.
Nacionalne manjine Republike Srpske, sa svojim jezicima, običajima, kuhinjom i istorijom, pokazuju da Evropa nije samo geografski pojam – ona je način života koji se ovdje, kroz upornost i saradnju, već decenijama živi.
"Mala Evropa", emisija o nacionalnim manjinama u Republici Srpskoj, emituje se ponedjeljkom na našem programu.
Razgovor vodio: Danijel Dakić